Sevde Kalafat
1 yil avval - 1 Dakika, 15 Saniye

Ren kiyiklari bilan uzoqtaki hayot "Duhalar"

Mo’g’ulistonning shimolidagi o’rmonlarda yashaydigan Durhalar Ren kiyiklari bilan do’stona va ko’chmanchi turmush tarzlari bilan etiborni jalb etmoqda. Durhalar “ustun uy” deb nomlanadigan chodirlarda yashab kelmoqda. Qipchoq lahchasi bilan gaplashadigan bu guruh ov va yeg’ish ilan shug’ullanib kelishmoqda. Oziq-ovqat masalasida turli-xil taomlar emas balki bir hil taom odatiga ega. Non, manti, sabzavot, qovurilgan makaron, ertalablari sutli choy is’temol qilish bilan birga kiyik go’shtini qurutib yohut suvda saqlangan holda is’temol qilmoqdalar.


Ren kiyiklari bilan uzoqtaki hayot "Duhalar"


Otalarining Tuvadan Ren kiyiklari bilan birgalikta bu yerlarga kelganiga ishonadilar. Go’shtidan, sutidan va kuchidan foydalanib kelmoqdalar. Ren kiyiklarining qirilib ketmasliklari uchun har uch kiyiktan faqatgina bir donasini ovlashmoqda lekin afsuski bu kiyiklarni nobut bo’lishini oldini olish uchun yetarli emas. Ren kiyiklarining davomi uchun 1986-yilda Rossiyadan yigirma dona kiyik olib kelingan lekin bu kiyiklar nobit o’lgan.


Ren kiyiklari bilan uzoqtaki hayot "Duhalar"


Yoz fasli tugagach kuz yashash maskanlariga go’chish boshlanadi. Shamanizm bilan chambarchas bog'liq bo'lgan Duhalar shamanizmda tabiatning muqaddas qabul qilingani sababli unga katta hurmat-ehtirom bilan qarashadi. Daryolarni ifloslash va daryo bo’yida qurbon kesib suvga qon aralashtirish kotta gunoh bo’lganligi sababli qachonki agar suvga qon aralashsa uzr tariqasida daryoga sut ikrom etishadi. Mo'g'ulistonda eng kichkina guruhi sifatida ko'chmanchilar soni 200 kishini tashkil etadi, ularning umumiy aholisi soni esa 500 kishidir. Duhalarning bir qismi Mo’g’ulcha nomi bilan “Sagannur” deb nomlanuvchi “Akko’l” qishlog’ida yashaydilar. Bu yerda maktabga boradigan yoshlarning Duha tilini o’rganishni istamasliklari sababli Duha tili yo’q bo’lish arafasida. Duha madaniyati Mo’g’ul madaniyati bilan aralshgan holda yashab kelmoqdalar va oralarida qiz olib berishlar ham kuzatilib turadi. Duhalarni Mo'g'ullardan ajratib turadigan eng muhim xususiyatlari shubhasiz, baland qirg'oqdagi kiyiklarni yetishtirish orqali ko’chmanchi halq sifatida yashab kelishlaridir. Duhalar haqidagi eng keng qamrovli tadqiqotlardan biri 2012-yilida Atlas jurnali yozuvchisi Seljan Buyukustel tomonidan amalga oshirilgan. Buyukustel ikki oy Duhalar bilan yashash bilan ular haqida muhim ma’lumotlat to’plash orqali hujjatli film ham olgan.


Ren kiyiklari bilan uzoqtaki hayot "Duhalar"


Har bir til va madaniyat abadiy yashashga loyiqdir. Umid qilamanki, Duha tili va madaniyati yer yuzida abadiy yashaydi.